یا مدبر

نگاه از برون به درون

آنچه که لازم است مدیران مدارس به آن توجه کنند

اگر چه آموزش و یاد گبری در همه زمان ها ، اعصارو در همه امور زندگی جریان داشته و دارد و این امر حیاتی تعطیل نا پذیر است ،اما در ایران عزیز وقتی مهر ماه آغاز می شود جامعه و خا نواده ها حال و هواو  رنگ دیگر ی به خود می گیرند. به موازات این دگر گونی جامعه و آماده شدن برای تغییر، مدیران مدارس نیز در تکا پوبرای پذیرفتن دانش آموزان جدید و تمهید مقدمات برای آغاز با شکوه مدرسه هستند.اگر چه تحصیل رسمی دانش آموزان از اول مهر آغاز می شود،اما شروع کار آن دسته از  مدیران با بر نامه و با تفکر استراتژیک  مدارس از اول تابستان اغاز می شود.ضمن تبریک آغاز سال جدید به فرهنگیان عزیز به ویژه مدیران ،معاونین و معلمان مدارس چند نکته اساسی را جهت بهتر اداره نمودن مدرسه  اشاره می کنم باشد که مورد توجه مدیران مدارس  قرار گیرد.

الف-  ازوظایف ذاتی مدیران مدارس  بر نامه ریزی و نظارت است چنانکه این وظیفه مهم در مفاد ماده های 4 و 5 آیین نامه اجرایی مدارس تصریح شده است اما مدیران متفکر و آینده نگر همواره  این سوال اساسی رااز خود می پرسند که:

(1) برنامه ریزی برای چه؟

(2) مدرسه در طی یک سال تلاش قراراست به چه دستا ورد هایی برسد؟  

(3)آیا مدیریت مدرسه  شرایط لازم و مناسب برای اداره بهتر مدرسه را فراهم آورده است؟

(4)و......

اگرپاسخ مدیران به سوال های کلیدی(1)  و (2)را دسته بندی کنیم آنان را می توان به دو گروه تقسیم کرد :

1-1 گروهی که فقط نگاه به مدرسه دارند، آنان همواره در تلاشند که وضعیت مدرسه را در رسیدن به برخی شاخص ها که مورد توجه والدین و مسولین ارشد آموزش و پرورش نیز می باشد بهبود بخشند.ایشان می کوشند تمام دانش آموزان با نمرات خوبی قبول شده و به پایه های بالاتر ارتقاء یابند.این گونه مدیران ارتباط قا بل قبولی با ا ولیا برقرار می کنند تا نظر آنان را در زمینه پیشرفت تحصیلی بچه ها جویا شوند.اگر این گونه مدیران همت داشته باشند و بودجه ای نیز از طریق انجمن اولیا و مربیان و یا اداره آموزش و پرورش در اختیار آنان قرار گیرد یکی دو بار هم دانش آموزان مدرسه خود را به اردو می برند. تمام تلاش مدرسه این است که معلمان تمام محتوای دروس را به دانش آموزان یاد دهند،ارتباطی بین مدیر ومعاونین مدرسه با دانش آموزان بر قرار است و حتی شورای دانش آموزی نیز برگزار می شود اما این شورا و حتی شورای معلمان و مدرسه نیز جدی گرفته نمی شود(اگر چه برخی از مدارس ممکن است همبن اندک فعالیت ها را نیز نداشته باشند) و..

به عبارت خلاصه تر می توان گفت مدیریت این گونه ای توسط مدیرانی اعمال می شود که تفکر نوین و راهبردی برای اداره مدرسه ندارند.آنان جوری عمل می کنند که بگویند من هستم.ایشان یک برنامه ریز معمولی هستند ،آن ها پیشتر به دنبال افزایش کارایی وضعیت موجود مدرسه هستند تا هوشمندانه عمل کردن. نگاه این دسته از مدیران به عملکرد مدرسه واکنشی و از درون به برون مدرسه است.آنان پس از بروز مشکل به سراغ حل آن می روند.

با عنایت به آنچه گفته شد می توان ای سوالات را مطرح کرد که:

 *آیا این دسته از مدیران می دانند مقصدشان چیست و به کجا می خواهند بروند؟

آیا آنان  بر فرایندهای مدرسه اشراف دارند؟ به آن فکر می کنند و آن رامدیریت می کنند؟
        *آیا آنان تمامی ظرفیت ها و امکانات مدرسه را می شنا سند و از آنها می توانند بهره ببرند؟

  2-1-اما گروهی دیگر از مدیران ضمن برنامه ریزی برای ارتقا ء وضعیت مو جود مدرسه نگاهی به بیرون مدرسه دارند .آنان بررسی و تحقیق می کنند که جامعه و خا نواده های دانش آموزان نیز چه خواسته هاو مطالباتی  از آنان به عنوان متولیان تعلیم و تربیت فرزندشان دارند.این دسته از مدیران پیشاپیش به استقبال مشکلات می روند ،مقصد خود را می شناسند ،و همواره از خود می پرسند کجا هستند؟به کجا می خواهند بروند؟ماموریتشان چیست؟وچگونه این ماموریتها را محقق سازند.

 آنان همواره بر فرایند انجام کار ها و اجرای برنامه ها نظارت و کنترل دارند و هم چنین از تمامی ظرفیت های درون مدرسه :  شورای مدرسه،شورای معلمان،شورای دانش آموزی و انجمن اولیاء و مربیان وهم چنین از ظرفیت های برون مدرسه بهره لازم را برای تحقق اهداف مدرسه بکار می گیرند.

از دید آنان وجود این شورا ها و هم چنین قوانین و مقررات مو جود نظیر آیین نامه اجرایی یک فر صت است. آن ها وا قعا اعتقاد دارند که می توان با این شرایط و با مشارکت  معلمان ،دانش آموزان و اولیا ء آنها تحول ایجاد کرد.

او می داند که در کنار آموزش های مرتبط با کتاب های درسی لازم است برای نقش موثر دانش آموزان در خانه و جامعه به سا یر آموزش ها نیز توجه نماید:نظیر آموزش حفظ  محیط زیست،نظم پذیری،احترام به دیگران ،مسولیت پذیری،وقت شناسی،احترام به دیگران به ویژه به پدر و مادر،درونی شدن خواندن نماز وخداجویی و....

 (ب) در شرایط فعلی بخش قابل توجهی از مردم با چند مشکل اساسی مواجه هستند که در کنار توجه رسانه ها و دولت مردان به این مشکلات لازم است مدارس نیز پیاپیش به استقبال این مشکلات بروند یعنی با بر نامه ریزی  و پیش بینی آموزش های ویژه  برای دانش آموزان، آنان را برای فر دای بهتر آماده کنند. یعنی یکی از ماموریت های مدرسه این است که این پرسش را از دانش آموزان داشته باشند که آنان در کنار خوب درس خواندن چه وظایف اساسی دیگری نسبت به خود،خانواده،جامعه و محیط طراف خود دارند؟

(1)مدارس در کنار تحصیل دانش آموزان لازم است به چه چیز هایی توجه کنند ؟چنا نچه در بالا اشاره شد امروز جامعه ما با برخی مشکلات مواجه است که وجود این مشکلات و معضلات در شان مردم و کشور عزیز ما ایران نیست چرا ؟بنا به دلایل مختلف که در حوصله این گفتار نیست.بگذارید در همین راستا اتفاقی را نقل کنم:

اواسط شهریور ماه برای رفع خستگی  و لذت بردن از طبیعت زیبای شمال برای یک هفته به اتفاق خانواده  به استان های مازندران وگلستان  رفتم.از جمله جاها یی که رفتیم تا دمی در دل طبیعت بنشینیم و خستگی از تن در کنیم جنگل شهر گلوگاه در شرق استان مازندران بود.وقتی شما با خودرو خود حدود 10دقیقه از جنوب این شهر از طریق جاده های بسیار زیبا به سمت جنگل به پیش می روی ونگاهت را به سمت شمال ودریا می دوزی یک چشم انداز زیباو دل نشینی را می بینی ،واقعا این مناظر کم نظیرند ،حدود 15 دقیق بعد ما یک مکان مناسب را برای نشستن انتخاب وانجا نشستیم ،البته پس از پارک خودرو کنار جاده و اندکی پیاده روی در داخل جنگل در آن مکان مورد نظر نشستیم. اما لحظه ای بعد وقتی با دقت نظری به اطرا فمان انداختیم آن  شا دی و لذت اولیه حاصل از دیدن آن مناظر زیبا، تبدیل به اندوهی تلخ شد.تا چشممان قدرت دیدن داشت مشاهده کردیم که درکف جنگل پر است از آشغال وزباله های پلاستیکی ،زباله هایی که اگر جمع نشوند دهها سال در طبیعت می مانند.البته این قصه پر قصه همه مناطق جنگلی و طبیعی در سر تا سر کشور ما ایران است به خصوص آن جا هایی که مردم با هر وسیله ای امکان دسترسی به آن را دارند.

 

 

  ***عکس ارایه شده مر بوط به جنگل های گلوگاه نیست،یکی از رود خانه های شمال ایران است

(2)موضوع دیگر تجاوز به حریم دیگران ،قا نون شکنی ، متعهد نبودن به اجرای قا نون وسلب آسا یش دیگران است. امروزه برخی به راحتی مثل آب خوردن حد و حریم قانون را می شکنند.به عنوان مثا ل به راحتی از چراغ قرمز (با هر وسیله ای که در اختیارشان باشد) عبور می کنند یا اینکه با مو تور سیکلت خود در پیاده رو ها ویراژ می دهند،دزد گیر ماشینشان با به صدا در آمدن بی جهت و بی موقع آسا یش را از دیگران ا سلب می نماید،در هنگام رانندگی دایما قانون شکنی می کنند و دهها مورد دیگر که در این مورد می شود اشاره کرد. نتیجه آن که مشاهده  می شود هر سال در جاده های ایران به خاطر این بی توجهی هزاران نفر کشته می شوند که خسارات مالی و جانی آن بی شمار است.

(3)باز هم از دیگر مواردی که می توان به آن اشاره نمود عدم توجه  و دقت و همچنین عدم احساس مسولیت نسبت به حفظ اماکن تاریخی و باستانی و یا اماکن و وسایل عمومی است .کنده کاری و نوشتن بر روی دیوارها در ها و یا هر نقطه از آثار باستانی  با چاقو و هر وسیله دیگری و یا نوشتن نام خود بر روی تنه درختان ،پل ها صندلی اتو بوسها و... بسیار غم انگیز و نا راحت کننده است. اینها نشان می دهد این افراد هیچ آموزشی ندیده اند و به عبارتی مسولیت پذیری و توجه عمیق در این زمینه در آن ها نهادینه نشده است.

(4) از جمله مسا یل دیگری که می توان به آن اشاره نمود، خلاقیت کم در بین آحاد مردم در مواجهه با مشکلات و هم چنین انجام کار ها و فعا لیت ها ست . چند روزبیش که یکی از بستگا ن عازم بارگاه امام رضا(ع) شده بودند نقل می کند: که هنگام داخل شدن به صحن امام ،صحنه جالب و در عین حال بسیار تامل بر انگیزی دیدم و تا لحظه ای در فکر فرو رفتم ،گفتم مو ضوع چیست ؟خیلی دلم می خواهد بدانم.ایشان گفتند:می دانید قبل از ورود به صحن وقتی وارد حیاط بارگاه می شوی ،آن بخش هایی که فرش پهن شده است ، در کنارفرش ها سبد های بزرگی قرار دارد که در آن  تعداد قابل توجهی پلاستیک دسته دار جهت گذاشتن کفش ها در داخل آن نهاده شده است. و طبیعی است اگر کسی بخواهد روی این فرش ها بنشیند و به امر عبا دی خود بپردازد یا دمی استراحت کند کفش های خود را در داخل پلاستیک گذاشته ودر کنار خود قرار می دهد.زوار و مسافرین گروه گروه می آمدند و از داخل سبد پلاستیک بر می داشتند تا این که فقط چند پلاستیک ته سبد ماند و هر کس دست دراز می کرد تا از این پلاستیک ها بر دارد (به علت بلند و عمیق بودن سبد )  دستشان به آن ها نمی رسید آنان پس از اندکی تلاش  نا امید شده و به سراغ سبد دیگری می رفتند و برای آن سبد دیگر نیز در نهایت همین ماجرا  تکرار می شد و حال اینکه افرادی که به این سبد ها مراجعه می کردند اگر کمی دقت می کردند متوجه می شدند که این سبد به صورت شبکه ای است و این امکان وجود دارد که شما از هر جای سبد دست ها یت را داخل سبد کنی و یک ویا چند عدد پلاستیک بر داری ،در بین افرادی که مراجعه می کردند تعدادی دانش آموز بودن چون از سنشان معلوم بو د که این ها دانش آموز هستند. آن ها حتی لحظه ای فکر نکردند که می توانند به راحتی به پلاستیک ها دست یابند. به هر حال در این بخش به این مساله کلیدی می توان اشاره کرد که نظام اموزشی ما در تربیت آدم هایی که در مواجهه با مشکلات مختلف، راهکار هاو راهبرد های متفاوت و متنوعی را بکار گیرد چندان موفق نبوده است.

(5) از دیگر مسا یلی که می توان به آن پرداخت کم صبر و کم تحمل بودن و تامل ننمودن ما در مقا بله و مواجهه با مشکلات و پدیده های پیش روی ما ست .آیا این ها، مسا یل کم اهمیتی هستند؟واقعا این طور نیست.گاهی اوقات مشاهده می شود که در مشا جرات و دعوای بین دو نفر به خاطر اندکی فکر نکردن و همچنین تحمل کم ،دعوا تبدیل به دعوای خونین و بعضا منجر به قتل یک نفر می شود. ویا اینکه در مواجهه با مشکلات و سختی ها تحمل ما بسیار کم و ناچیز هست.

 با تامل و جستجو می توان چندین مشکل دیگر را برشمرد ،که این ها جامعه و انسان های تیز بین وحساس به مسایل اجتماعی را می آزارد.راستی وظیفه چه  نهاد ها و چه کسانی است که به این مو ضو عات به صورت ریشه ای بپردازد؟

وظیفه همه است ،رسانه ها ،دولت ، نهاد های فرهنگی ،خا نواده ها  ، آموزش و پرورش و مدارس  و دانشگاهها.در این بین وظیفه  آموزش ومدارس بیش از سا یر نهاد ها ست.چرا که 12 سال ازعمر اکثر قریب به اتفاق هر شهر وند یا روستایی در مدارس کشور به عنوان دانش آموز سپری می شود.

آیا با این توضیحاتی که گفته شد  ،شایسته نیست بخشی از ظرفیت ها و انرژی مدرسه و مدیران مدارس صرف برنامه ریزی و اجرای فعالیت های شود که برای پیشگیری وقوع  مسایل و مشکلات پیش گفته در آینده طراحی و ارایه می شود.امروز اگر نجنبیم بخشی از دانش آموزان فعلی در آینده به شهر وندان قانون شکن ،قانون گریز، کم صبر ، کم تحمل و مخرب محیط زیست،عجول و....ی  تبدیل می شوند که نمونه آن ها را به وفور هم اکنون داریم.

اگر مدارس و مدیران مدارس و آموزش و پرورش پیشاپیش به سراغ این مو ضو عات و مسایل بروند این یعنی رویکردبرون به درون در بر نامه ریزی ،یعنی بر خور داری از تفکر استراتژیک،یعنی نگاه هوشمندانه ،یعنی همگام با نیاز های جامعه و کشور حر کت کردن.

بنا برآنچه که گفته شد اگر مدیری در مدرسه خود این فرصت را فراهم کند که در کنار توجه به افزایش کارایی مد رسه (استفاده درست از منابع،افزایش درصد قبولی،افزایش نر خ های ارتقا و ماندگاری  دانش آموزان و...) به مسا یل ومشکلات و نیاز های آینده دانش آموزان و جامعه و حتی خا نواده ها توجه کند و برای آن بر نامه ریزی نماید بی شک این گونه مدیرا ن و مدارس زیر نظر آنان سر آمد ند.این دسته از مدیران واقعا می دانند به کجا می خواهند بروند و چگونه بایستی بروند.

آیا به نظر شما داشتن و ساختن مدرسه ای با این ویژگی هایی که گفته شد غیر ممکن است ؟یا دشوار است؟ نوع پاسخ شما به این

 

سوال  نحوه تفکر و عملکرد شما را در اداره مدرسه مشخص و روشن می سازد.

 

 

  ١-عکس از سایت پرتو

                                                                  لشکر بلوکی 23 مهر 1389