به نام خداوند حکیم و حلیم

 به بهانه هفته پژوهش

این هفته ، به نام هفته پژوهش و شعار آن ،پژوهش معنای تحول در آموزش و پرورش انتخاب و اعلام شده است . به همین منظور  صبح روز شنبه (ساعت 8 صبح) طی مراسمی که در مدرسه راهنمایی تحصیلی دخترانه نور منطقه 6 تهران  با حضور وزیران آموزش و پرورش و وزارت علوم ،تحقیقات و فناوری و...برگزار گردید این روز گرامی داشته شد. در این برنامه با حضور ایشان و جمعی از فرهنگیان ،مسولین و اصحاب رسانه زنگ پژوهش نواخته شد.از 6 نفر دانش آموز برتر (3نفر راهنمایی و 3 نفر دانش آموز دوره متوسطه) نیزکه پژو هش مناسب و قابل توجهی انجام داده بودند با اهداء سکه بهارآزادی و لوح ، تقدیر شد. سه نفر از دانش آموزان منتخب دوره راهنمایی از دانش آموزان مدرسه راهنمایی تحصیلی شبانه روزی نمونه دولتی پسرانه رازی منطقه آموزشی سعد آباد استان بوشهر بودند که توسط دفتر آموزش راهنمایی تحصیلی( پس از بررسی طرح  های ارسالی از استان ها) به پژوهشگاه مطالعات آموزش و پرورش معرفی شدند. وقتی دانش آموزان مزبور  برای دریافت  جایزه و لوح تقدیر از دست وزیر محترم آموزش و پرورش به جایگاه  ویژه رفته بودند،برق شادی و امید به آینده درخشان در چشمانشان نمایان بود. روز یک شنبه (ساعت 8:30  صبح) نیز  به خاطر پاسداشت هفته پژوهش  و محققین فر هنگی همایشی در سالن همایش های حجاب با حضور وزیر آموزش و پرورش ،معاونین ایشان، معلمان پژوهشگر برتر مدیران کل استان هاو معاونین ایشان و جمع کثیری از   کار شناسان و علاقمندان به پژوهش برگزار گردید که بنده در جلسه افتتاحیه آن شرکت نمودم در این جلسه ضمن ارایه گزارش توسط مجریان برنامه و سخنرانی جناب وزیر از برترین های معلمان و دانشجویان ومحققین آموزش و پرورشی در حوزه پژوهش تقدیر شد این اتفاق بهانه ای شد تا مطالب زیر را انشا کنم:

 (١)این کار نمادین اگرچه در خور توجه و جای تقدیر دارد.اما باید اذعان شود که بنا به دلایل مختلف به پژوهش در مدارس توجه چندانی نمی شود.به عبارت دیگر امر پژوهش در مدارس بسیار مغفول مانده است.چنانچه وزیر محترم آموزش و پرورش جناب آقای حاج بابایی نیز تاکید نمودند که" با یک گل ویا صدگل نمی توان باغی را ساخت ، تمام عرصه آموزش و پرورش بایستی عرصه تلاش و پژوهش باشد ."

(٢)این نکته را هر خواننده و متفکری می داند که امروزه ثروت اساسی و حیاتی ملت ها نفت ،معادن و یا سایر منابع فیزیکی زیر زمینی و روی زمینی نیست ،چون این ها بزودی به اتمام می رسند.اگر چه از این ها به صورت هوشمندانه استفاده شود می توان زمینه  رشد و تعا لی کشور را فراهم آورد ،اما این سوال مهم مطرح است که چگونه می توان به این امر مهم دست یافت؟

این یک سوال هوشمندانه و تامل بر انگیز است اگر شما به جای مسولین بودید چگونه از این منابع خدادادی استفاده مطلوب و اثر بخش می کردید؟آنچه مسلم است این نیروی انسانی توانمند است که میتواند به غایت زمینه استفاده مطلوب و اثر گذار از این منابع را فراهم آورد و لا غیر.چنانچه به منابع و تجربیات موجود مراجعه شود مشاهده می شود که موتور و کلید توسعه و پیشرفت کشور ها انسان است.و صد البته ابزار و محمل این انسان توسعه گرا،خلاق،طالب پیشرفت،جستجو گر و....پژوهش است.

آدم با کیفیت محصول با کیفیت تحویل جامعه می دهد و بدون شک یکی از شاخصه  های آدم با کیفیت ،پژوهش گرا بودن ایشان است.چه زمانی و در کجا بایستی آدم های با کیفیت تر بیت شوند؟

(3)و اما چرا در بر نامه ها و فعالیت های سالانه مدیران می بایستی به امر پژوهش توجه ویژه شود؟ پاسخ به این سوال به نتایج و ثمراتی که امر پژوهش در پی دارد نهفته است .

1-3-بخشی از مسایل و معضلاتی که هم اکنون مدارس با آن مواجه هستند می توان به کمک پژوهش موردی یا اقدام پژوهی حل نمود.به عنوان مثال وقتی معلمان در کلاس درس با مشکل خاص و ویژه ای مواجه هستند می توانند به کمک اقدام پژوهی برای آن راه حل مناسبی پیدا کنند.در این زمینه می توان به موضوعاتی نظیر موارد زیر اشاره نمود که به کمک معلم و مشاورین قابل پژوهش و بررسی است

*انگیزه و علاقه کم برخی دانش آموزان به تحصیل

*علل ضعف برخی دانش آموزان در درس املا وانشائ  فارسی

*راهکار های ترغیب دانش آموزان به کتابخوانی

*راهکار های اثر بخشی روش های تدریس در کلاس های چند پایه دوره ابتدای

*.......................

2-3- مدرسه جایگاه بسیار بایسته و شایسته ای برای نهادینه نمودن پژوهش در کو دکان و نوجوانان کشوراست.به کمک اجرای پژوهش در مدرسه توسط دانش آموزان،معلمان و سایر کار کنان، مدرسه رشد و شخصیت پیدا می کند.وقتی مدرسه با دستان توانمند خود برخی از مشکلات خود را حل میکند ضمن کسب اعتماد به نفس در مسیر ثابت و پایدارارتقا کیفیت قرار گرفته ،خود سطح توقع و انتظار از خود را بالا می برد.حالادیگر مدرسه می داند چه می خواهد و چگونه می توان به آن برسد.

3-3-اگر برخی پژوهش ها توسط دانش آموزان و معلمان انجام شود،این امر سبب رشد،تحمل، تفکر ،اعتماد به نفس،نقد پذیری و تحمل نقد و....دانش آموزان و معلم می شود.مگر مدارس به دنبال تحقق چنین اهداف و خواسته هایی نیستند.

4- امروزه پژوهش و مطالعه مبنای بر نامه ریزی و طراحی بر نامه ها است.بدون انجام مطالعه و بررسی دقیق، برنامه ریزی بر پایه استواری بنا نمی شود .پژو هش و مطالعه همچون آیینه تصویر مدرسه شما را آنجور که هست نشان میدهد.به عنوان مثال اگر مدرسه با پدیده افت تحصیلی(تکرارپایه+ترک تحصیل+کاهش میانگین نمرات دانش آموزان) مواجه است ابتدا بایستی  برسی ومطالعه دقیق صورت گیرد که علل بوجود آمدن و راه حل های این مشکل چیست؟سپس اقدام به بر نامه ریزی نماییم.

5-متاسفانه ناگزیرم مطلبی خدمت معلمان و فرهنگیان فر هیخته عرض کنم ،می دانم نامرادی ها و مشکلاتی برای انجام کار و تلاش در مدرسه وجود دارد ،اما دانش آموزان و این طفلان معصوم چه گناهی مرتکب شده اند که که مورد بی مهری قرار گیرند.هم اکنون جو برخی مدارس(باز هم تاکید می کنم ،برخی مدارس)بیشتر گفتگو در زمینه مشکلات و مسایل است .فضای این مدارس را هاله ای از طرح مکرر مشکلات،موانع و بعضا ناامیدی فرا گرفته است .و ا لبته کسی نمی تواند منکر مشکلات مو جود باشد.طرح هوشمندانه و عالمانه مشکلات به قصد آگاه ساختن و یافتن راه حل های مناسب ،نه این که موجب تخریب ،بلکه موجب سازندگی و پیشرفت می شود.منظور نگارنده این است که اولیائ مدارس در کنار نقد سازنده لازم است تمام ظرفیت  و توان خود را برای پیشرفت و تعالی مدرسه بکار گیرند.وقتی جو حاکم بر مدرسه جو همکاری و قصد اثر بخش بودن و همچنین مصلحت دانش آموزان و مملکت می شود تدریس و کار کردن در آن مدرسه لذت بخش می شود ،و آن جاست که برخی مشکلات فراموش می شود.در این شرایط است که پژوهش معنا پیدا میکند و ما می توانیم از کیفیت و پژ وهش صحبت کنیم.

6- یکی از شاخص های مدرسه کیفی میزان پژوهشی است که توسط دانش آموزان و معلمان آن مدرسه انجام می شود.همه فرهنگیان محترم اذعان دارند که عملکرد مدارس در این زمینه رضایت بخش نیست ، باید کاری کرد.شایسته است مدارس این امر مهم را سر لوحه فعالیت های خود قرار دهند.

سخن آخر اینکه،اگر چه گام برداشتن در مسیر پژوهش با دشواری  مواجه است اما نتیجه کار بسیار لذت بخش ،شیرین ، پایدار و امید وار کننده است.هیچ مدیری و مدرسه ای نباید در این مسیر واهمه داشته باشد. به امید روزی که همه مدارس کشور تبدیل به یک پایگاه پژ وهشی شوند.

                                                                    غلامرضا لشکر بلوکی- 6 آذر 1389